Het middelpunt van het universum

Het middelpunt van het universum

Vorig weekend was ik met drie vrienden in Rome. We zien elkaar te weinig de laatste jaren en zijn een beetje uit elkaar gegroeid. De weg naar het weekendje toe liep niet heel soepel en drie dagen op elkaars lip zitten had zo zijn uitdagende momenten, maar uiteindelijk heb ik een heerlijk weekend gehad.

Nu was het een prachtig weekend. Prima weer, Rome is een leuke en veilige stad en we hebben veel gezien. Maar in een restaurantje op zaterdagavond hadden we een belangrijk gesprek waardoor veel uit is gesproken. De gory details zal ik niet delen, al is het omdat het niet aan mij is om over andere te praten op een medium wat van mij is. Wat ik wel wil delen is de toelichting die ik gaf over hoe ik naar de wereld kijk. Want daaruit kwamen wat misverstanden boven die ik wilde toelichten.

Waarom wil ik dit delen? Niet om mezelf vrij te pleiten of op mijn borst te slaan. De reden waarom ik het wil delen is omdat het inzicht mij heel erg gelukkig maakt en ik dat geluk en inzicht dus wil delen.

Ik begon dus met de volgende zin; “Vanuit mijn standpunt ben ik het middelpunt van het universum”. Wat ik er niet direct bij zei, maar wel gedaan heb in het verleden is de toevoeging “dat geldt voor iedereen”. Of de grappige variant; “Je bent absoluut uniek, net als de rest.”

Even later kwam het eten, maar niet voor mij. Na een tijdje kwam er nog geen eten en twee vrienden begonnen zich daar enorm over op te winden. Ze riepen de ober ter verantwoording en onze eerste ober liet zijn gezicht niet meer zien, dus kwam er een ander. Die ging in de weer, maar het eten van de andere was allang op toen er alsnog een verkeerd gerecht gebracht werd. Dat maakte twee vrienden nog meer verontwaardigd en ik gaf aan het niet belangrijk te vinden en at gewoon op wat mij voorgeschoteld werd. Het was een mooie tegenstelling omdat ze in de discussie vooraf vooral deelde wat ik aan ergernis bij ze opwekte. De discussie over wat ze op bepaalde momenten voor mij voelde stond los om voor mij als vriend op te komen.

“Hoe kun je jezelf nu zo wegcijferen terwijl je zelf vindt het middelpunt van het universum te zijn?”. Een goede vraag, maar een duidelijk antwoord kan ik pas geven als ik je wat meer vertel over de verdere gedachten achter mijn eerdere uitspraak.

Kort door de bocht zit het universum eenvoudig in elkaar. Na de big bang -die overal tegelijk plaatsvond, niet op een specifieke plek- zo’n 13,7 miljard jaar geleden ontstond er uit het hete plasma hele simpele materie; waterstof. Waarom waterstof? Omdat het de meest eenvoudige atoom is. Het bestaat uit een electron en een proton. Een atoom in zichzelf is een complex iets wat ook weer uit quarks en gluonen bestaat, maar blijkbaar als heet plasma afkoelt vervalt het naar dit eenvoudige atoom.

Waar komen alle andere atomen dan vandaan die op aarde gevonden worden? Van de sterren. Waterstof bevat een beetje massa en de zwaartekracht -één van de fundamentele natuurkrachten- zorgt ervoor dat die massa elkaar aan trekt. Doordat steeds meer waterstof dicht op elkaar terecht komt ontstaat er steeds meer druk en temperatuur. Genoeg waterstof bij elkaar geklonterd brengt uiteindelijk een proces op gang; kernfusie. Vier waterstof atomen smelten samen tot één helium atoom. Een kilo fuserende waterstof leidt tot 993 gram helium. Die zeven gram wordt als energie uitgestraald. Een beetje verdwijnende massa leidt tot heul veul energie waaronder licht. Zo’n fabriek van energie noemen we ook wel een ster. Onze zon is zo’n ster.

De processen in een ster zorgen ervoor dat er steeds zwaardere kernfusie plaatsvindt. Een beetje ster produceert koolstof en ijzer. Als er in een zware ster teveel massa op een te kleine inhoud komt exploreert deze en wordt daarna heel veel kleiner… en compacter. Een voorbeeld van zo’n explosie is een supernova. Met deze explosie worden er dus enorme hoeveelheden zware atomen de ruimte in geslingerd. Goud is bijvoorbeeld een atoom wat verspreidt wordt na een supernova. Na zo’n explosie blijft er een neutronenster over of ontstaat er een zwart gat. De zwaartekracht wordt zo sterk dat zelfs het licht weer terugvalt en je dus een zwart gat waarneemt. Onze ster -ehh zon- is een zogenaamde derde generatie ster. Het is “vervuild” met atomen van andere sterren en krijgt daarmee andere eigenschappen en zorgt er dus voor dat een variatie aan sterren mogelijk zijn. Omdat sterren elkaar ook weer aantrekken ontstaan er melkweg stelsels en die van ons bevat tussen de 200 en 400 miljard sterren. Met de Hubble telescoop hebben we gezien dat het universum tjokvol zit met andere sterrenstelsels zoals de onze.

Dat puin van ontplofte sterren zorgt voor de vorming van andere klompen materie die niet zwaar genoeg zijn om zelf tot een ster uit te groeien en sommige van die klompen vormen planeten zoals die van de aarde. Planeten hebben de neiging gevangen te worden door grotere massa zoals een zon waardoor planeten om zonnen heen cirkelen.

Door een andere fundamentele natuurkracht -elektromagnetische kracht- kunnen atomen zich aan elkaar binden tot moleculen. Koolstof -Atoom symbool C- is zo’n molecuul en heeft de eigenschap zich aan heel veel andere atomen te binden. Koolstof is essentieel voor ons bestaan.

Atomen lijken een beetje op puzzelstukjes. Het model wat je vorige eeuw leerde op school met een atoomkern op basis van bolletjes en elektronen die daaromheen cirkelen klopt niet. Atomen zitten heel anders in elkaar en materie bestaat niet uit bolletjes, maar uit een samenstelling van krachtvelden die zich zowel als een veld als een bolletje kunnen voordoen. Op atomaire schaal wordt alles anders en dat is in feite waar kwantumfysica over gaat. Maar waar het op neer komt is dat een atoom zich verbindt aan een ander atoom als het “past”. En koolstof atomen hebben zeg maar de juiste vorm om aan veel dingen te passen. Koolstof atomen zullen in de basis dus in veel complexe moleculen voorkomen. Maar belangrijk hierin is: Atomen ontstaan en verdwijnen niet zomaar, maar atomen kunnen zich wel aan andere atomen binden zonder er verschillende moleculen ontstaan.

De aarde is dus gevormd uit sterrenstof, wat betekent dat wij vrij letterlijk ook uit sterrenstof bestaan.

Het universum heeft dus een aantal aspecten die constant en voorspelbaar zijn.

Maar hoe is het leven op aarde dan ontstaan? Hoe kan er uit een “dom” voorspelbaar universum leven zijn ontstaan? Uiteraard heb ik daar geen sluitend antwoord op maar het heeft te maken met evolutie. Ofwel het samenkomen van laagjes op laagjes. Atomen vormen moleculen op basis van “aanrakingen”, maar hoe en wanneer de overstap gemaakt is van “dood” naar “levend” blijft vooralsnog duister. Toch zijn er op basis van evolutie wel wat waarnemingen gemaakt die zinvol zijn. Zo was het eerste leven op zoek naar energie om zichzelf in stand te kunnen houden. Leven wat daar goed in is blijft bestaan, leven wat daar minder goed in is of minder goed in de omgeving past, overleeft niet. Door combinaties en variaties ontstaat er steeds een betere samenstelling die beter past in diens omgeving dan wat er was. Evolutie in een notendop. In het begin waren er alleen maar homogeen leven wat zichzelf kon kopiëren, maar later kwam de evolutionaire boost met de komst van “mannelijk” en “vrouwelijk”. Door twee verschillende systemen te laten variëren ontstonden er sneller mutaties die goed of fout uit kunnen pakken. Als er twee soortgelijke soorten ontstaan en de ene versie houdt heel veel van sex, terwijl de andere versie daar niet zo mee bezig is, dan is het logisch dat de eerste groep een grote kans op overleving heeft. Natuurlijk selectie: Dat wat het best toegerust is in diens omgeving zal waarschijnlijk overleven.

De hang naar energie staat hierin centraal. Het vinden van energie om te kunnen bestaan is heel belangrijk en een drijfveer voor veel evolutie. Het zit ingebakken bij ons. Ondanks dat individueel leven zeer lastig te voorspellen is, zit er wel erg veel logica in ons handelen.

Als je voedsel produceert zullen mensen dit afnemen, zeker in een omgeving waarin voedsel schaars is. Maar dit kun je veel breder trekken; als je iets hebt wat mensen iets brengt, dan zullen ze het omarmen. Hoe makkelijker of hoe prettiger of hoe profijtelijker het is, hoe beter dat gaat. Dat dit snel zeer complex wordt staat daar los van.

Om het stukje wetenschap en de evolutie in het universum af te ronden, sla ik het even plat naar één vraag: Wat is wetenschap? Het Nederlandse woord vind ik dichterbij de kern liggen dat het Engelse science. Weten-schap. De praktijk van het weten. Het is jezelf een vraag stellen en door middel van goede experimenten onderbouwen dan wel ontkrachten. Wiskunde is een niet noodzakelijk onderdeel van wetenschap. Je kunt wetenschap ook bedrijven zonder universiteit gevolgd te hebben. Onderbouw het antwoord op de waarom vraag met experimenten die moeilijk te weerleggen zijn. Dat kan wel heel snel extreem complex worden. Dit filmpje van Richard Feynman ( https://www.youtube.com/watch?v=36GT2zI8lVA ) heb ik tientallen keren bekeken. Het bied mij een inzicht dat ik daarvoor nog niet had. Dat het universum aan de ene kant bijna oneindig complex is en dat de waarom vraag altijd zijn beperkingen zal houden. Aan de andere kant zijn delen in die complexiteit wel waar te nemen en te vangen in experimenten.

Het heeft me de laatste jaren sterk gevormd. Zo geloof ik niet in helderziendheid, telekinese, wonderen, goden, en zo verder als er geen experiment gedaan kan worden wat de werking ervan aantoont. Dit is wat het is; een universum dat zich gedraagt zoals het doet en waar niets anders is dan dat. We worden geboren, leven, en gaan dood. Er bestaat geen geest los van ons lichaam of reïncarnatie waarin mijn “ziel” bewaard blijft. Mijn lichaam is een tijdelijk venster naar het universum en hoewel het voor mij vol van betekenis is, is het voor een ander onbeduidend, afhankelijk hoe ver weg diegene staat.

Er is dus geen rechtvaardigheid anders dan de wetten, regels en cultuur die wij onszelf opleggen.. Of die je wordt opgelegd.

Waarom vertoon je bepaald gedrag? Waarom maakt iets je boos, blij, gelukkig of verdrietig? Al je acties en gevoelens zijn geen toeval of willekeur. De complexiteit kan dat soms zo over doen komen, maar ook hier is het uiteindelijk te herleiden tot hoe het universum werkt. Fysiek gezien ben je alleen en zul je altijd blijven. Er is maar één iemand die je het best kent en dat ben je zelf. Hoe close je ook bent met familie, partners of kinderen, je bent uiteindelijk ultiem gezien ook alleen. Al je keuzes en acties komen daaruit voort. Door wat je hebt meegemaakt, door wat je geloofd, en zo voort. Heel koud gezegd doe je alles voor jezelf. Dit betekent niet dat je per se hedonistisch of egoïstisch bent. Je kunt gedragingen ook doen omdat je je anders schuldig voelt, of dat je zo bent opgevoed, of omdat een ander rolmodel hetzelfde zou doen. Het liefst gedraag je jezelf in lijn met hoe je (nu) bent.

Op microniveau is het gedrag van één persoon niet goed te voorspellen, maar op een wat meer statistisch niveau kan de voorspelbaarheid wel enorm groeien.

Als je in een warme stad op een drukke plek ijs aanbiedt is de kans groot dat mensen ijsjes bij je zullen kopen. In de winter in Reykjavik is die kans een stuk kleiner. Is jouw ijswinkeltje onopvallend of niet schoon? Dan heeft dat een relatie met de hoeveelheid ijsjes die je verkoopt. Heb je reviews op TripAdvisor of Google? Ook dat heeft invloed.

Is het vooraf goed te voorspellen of twee mensen een goed huwelijk zullen hebben? Nee. Wat zijn de ingrediënten voor een goed huwelijk? Waarschijnlijk iets met communicatie, aantrekkingskracht, cultuur. Alleen is een huwelijk zo complex dat je er wel leuke artikelen over kan lezen, maar dat het de werkelijkheid geen recht aandoet. Het weer voor morgen voorspellen gaat meestal redelijk. Het weer nauwkeurig over drie maanden voorspellen is volstrekt onmogelijk. Het lijkt erop dat wij als mensen heel slecht kunnen voorspellen wat we echt weten en waar we geen clue hebben. Opinie en filosofie zijn leuk, maar hebben qua voorspelbare waarde veel minder kracht dan wetenschap. Alleen is wetenschap zeer beperkt in wat je wel en niet goed kunt voorspellen. Het gaat al snel mis in het onderscheid tussen correlatie tussen twee zaken en oorzaak en gevolg tussen twee zaken.

Niettemin zit het universum zo in elkaar dat exact dezelfde input leidt tot exact dezelfde output. In theorie is het voorspelbaar welk antwoord je krijgt op een bepaalde vraag aan een bepaald iemand in een bepaalde context. In de praktijk niet. De realiteit is extreem complex, maar niettemin zijn er geen magische bruggetjes. Er is geen sturende god. Een goed en gelukkig leven is voor een groot deel gewoon mazzel.

Hoe zit de realiteit in elkaar? Glad you asked.

Iedereen die dit leest is het succesvolle resultaat uit drie miljard jaar delen en samenvoegen van levende cellen. Laat dat bezinken. Dus wat ik zeg is dat jij als levend organisme drie miljard jaar oud bent. Het is echt waar. Ononderbroken hebben de cellen in jouw lichaam zich drie jaar lang gedupliceerd of samengesmolten (zaadcel/eicel). Drie.Miljard.Jaar.

Door wat voordelige evolutionaire mutaties een paar honderdduizend jaar terug hebben wij nu een fors brein. Een brein in staat om te communiceren in taal en deze vast te leggen en door te geven. Dit bijzonder grote voordeel ten opzichte van het overige leven heeft ons de mogelijkheid gegeven een wereld te creëren van kennis die niet genetisch doorgegeven wordt maar gecodificeerd. Eerste in boeken en vertellingen, tegenwoordig via zoekmachines en video’s zoals op YouTube. Als we drie generaties niet konden praten en schrijven en al het eerdere niet opgeslagen hadden zouden we weer terug bij af zijn en alle technologie verliezen. Kijk ook eens om je heen hoe we de wereld om ons geen geschapen hebben. Grote kans dat alles wat je nu om je heen ziet door mensen hadden gecreëerd is. Ja, ook die plant in de kamer en hopelijk begrijp je wat ik bedoel.

Kijk ook eens naar het beeldscherm waarop je dit leest. Dat beeldscherm is het resultaat van kennislaag op kennislaag, van experimenteren, verbeteren, schaven, combineren. Het is feite onderdeel van het geheugen van de mensheid.

Wij creëren dus onze werkelijkheid en vullen die in. Door de eeuwen heen hebben er ook evoluties plaatsgevonden in hoe we de dingen doen. Landsgrenzen bestaan voor mensen. Dieren kennen dat concept niet. Maar ook het concept van geld en bijvoorbeeld een regering is iets wat typisch menselijk is. Wij hebben een systeem van zorg. Als je ziek wordt, gaat een systeem eraan werken om je weer gezond te maken. Maar dat systeem functioneert niet overal en in alle landen. Hoe je denkt, wat je doet en wat je normaal vindt, hangt dus heel erg af van waar je geboren bent en wie bijvoorbeeld je ouders zijn. Overal zijn er systemen. De regering is een systeem, maar school en gezin zijn ook systemen. Al die systemen zijn complex, extreem complex. Maar vaak valt dat niet op. Als je beetje een goede mentaliteit hebt om te werken en ook nog wat gedaan hebt op school is de kans groot dat je in je levensonderhoud kunt voorzien. Er zijn genoeg aanknopingspunten om in al die systemen je weg te vinden. We kunnen met zijn alle tegen de huidige regering zijn, grosso modo gaat het allemaal best goed en functioneert het. Niet als je inzoomt natuurlijk. De porties ellende, disfunctionele gezinnen, haat op sociale media zijn er ook, maar in de basis heb je een redelijke kans een goed leven te hebben. En dat is mazzel hebben. Eén simpele gebeurtenis -bijvoorbeeld uitglijden over de natte bladeren met je fiets- en met je hoofd verkeerd terecht komen kan een einde maken aan die ketting die drie miljard jaar ononderbroken heeft overleefd. En dat laatst stukje in die ketting, dat was jij.

Jouw lichaam is een tijdelijk venster naar dit universum. Dat lichaam geeft jou een gevoel van een ik. Een identiteit, en met één simpele gebeurtenis is die identiteit verdwenen. Hooguit blijf je nog een generatie of twee in herinnering, maar daarna is waarschijnlijk ook dat weg.

Nu geloof ik niet dat het leven een doel heeft, maar dit maakt het leven ook zeker niet zinloos. Het gebeurt gewoon en jij maakt de keuzes hoe je daar mee omgaat. Nu heb ik aantal lessen geleerd en eentje daarvan herhaal ik ook vaak voor mijn kinderen;

“Positieve gedachten leiden tot positieve gevoelens. Negatieve gedachten leiden tot negatieve gevoelens”

Heel simpel, maar ik moet mezelf er regelmatig aan herinneren om het weer toe te passen. Uiteraard kun je deze ketting uitbreiden met positieve handelingen die je ervoor ertussen en erna kunt plakken en het werkt echt zo.

Uiteindelijk wil je zoveel mogelijk geluk ervaren. Ik geloof dat het geluk voornamelijk zit in het ervaren van iets. Vaker wel dan niet zit het geluk niet in het materiële, maar in een ervaring of belevenis die je door maakt. Naast het zijn van het middelpunt van het universum -uiteraard vanuit je eigen perspectief- geloof ik ook dat je uiteindelijk alles voor jezelf doet. Ook dit wordt vaak verkeerd begrepen als ik het vertel. Maar heel simpel: Ultiem gezien kies je niet voor kinderen voor het kind, maar om ergens invulling aan te geven, of in mijn geval: zien wat het product van mijn liefde voor Cindy is. Maar ook een stukje toekomstplanning. Hoe ziet mijn leven eruit als ik zestig ben?

Maar om uit te leggen waarom ik “niet voor mezelf opkwam” in het restaurant toen ik geen eten kreeg komt voort uit een aantal subtiele zaken. Het is een samenstelling van tolerant zijn; iedereen maakt fouten, geen stennis willen schoppen, aardig gevonden willen worden, het teveel gedoe vinden, geen zin in negatieve gedachten. Ik geloof er niet in dat ik mezelf wegcijfer. Want bovenal alles hou ik van mezelf. Dat laatste helpt enorm.

Voordat ik er erg in ben ben ik 50 en 60 is ook helemaal niet zo ver meer. Gezondheid blijft altijd een onzeker iets en ik wil geluk of vrijheid niet te ver uitstellen. Maar druk maken om een ober die mijn bestelling vergeet, dat doe ik niet snel meer.

Dus ja ik ervaar echt dat ik het middelpunt van het universum ben. Nee dat betekent niet dat de rest om mij heen dat ook zo moet zien. Het betekent ook niet dat iedereen mij als het belangrijkste moet zien, juist dat ik weet dat andere vanuit hun oogpunt ook het middelpunt zijn.

Het is een luxe dat veel wat er in mijn leven gebeurd onder eigen regie gebeurd. Ik maak nog de keuzes en ben verantwoordelijk voor het resultaat. Als ik aangereden wordt, dan gebeuren de dingen buiten mijn controle, dat vind ik een angstige gedachte. En besef daarmee dat ik dankbaar ben voor iedere dag dat ik in vrijheid en goede gezondheid mag doorbrengen. Het zijn inzichten die pas met de jaren zijn gekomen.

Er is geen god, we gaan allemaal dood en het universum kent geen rechtvaardigheid. Wees dankbaar voor iedere dag die je krijgt en geniet van alle goede dingen die gebeuren en accepteer de slechte. Dat is mijn filosofie en daar leef ik naar….

Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s